سرمقاله 966

ضرورت درک تفاوت دو نظم

سرمایه داری در جهان امروز

حوادث در جهان با شتاب به پیش می رود. دورانی که از فردای فروپاشی اتحاد شوروی و حتی پیش از آن آغاز شده بود، هم واقعیت جریان های حاکم بر جهان و هم درک ما از مسئله گذار بشریت به فراسرمایه داری را دگرگون کرده است. اگر مسئله عمده جهان در آن زمان درگیری دو اردوگاه بود و گذار به شکل پیروزی یک اردوگاه بر دیگری تصور می شد، امروز هم شکل مسئله و هم محتوای آن تغییر یافته است. در شرایط امروز جهانی که سرمایه داری وارد مرحله انحطاطی و ویرانگر خود شده است، مسئله تغییری دیگر به شکل گذار از یک فرماسیون یا سازند اقتصادی و اجتماعی به دیگری مطرح نیست، بلکه گذار در سطح تمدنی مطرح است. ابتدا باید در سطح تمدنی، سرمایه داری بن بستی که در آن قرار گرفته تعمیق و بیشتر آشکار شود و شرایط برای تمدنی تازه که هدفی غیر از کسب حداکثر سود داشته باشد بعنوان یک ناگزیری خود را نشان دهد و در بخشی از جهان مستقر شود، تا بعد بتدریج نظام اقتصادی و اجتماعی خود را با هدف های این تمدن تازه که چیزی جز رفع نیازهای اجتماعی مردم نیست هماهنگ کند. همان اتفاقی که در جریان گذار به سرمایه داری روی داد. ابتدا جهان و نظامهایی که مبتنی بر کسب و استخراج مازاد بودند، هدف خود را از سده شانزدهم به کسب سود تغییر دادند و یک تغییر تمدنی روی داد. شکل بندی سرمایه داری بعنوان نظامی که بیش از همه در خدمت هدف کسب سود است چند صد سال بعد و در سده نوزدهم مستقر شد. بنابراین، امروز مسئله عمده جهان بیش از آنکه، سرمایه داری و غیر سرمایه داری یا امپریالسم و ضدامپریالیسم باشد، شکلگیری جهان چند قطبی و پایان دادن به تسلط امپراطوری های مالی بر جهان است. در جریان این مبارزه است که نقش بازدارنده و ویرانگر تمدن سرمایه داری و هدف کسب سود خود را اشکار می کند و شرایط را برای دگرگونی در کشورها و حاکم شدن نگاهی دیگر بر هدف جامعه و اقتصاد و سیاست خود را اشکار می سازد. تغییراتی که مثلا در روسیه پس از جنگ اوکراین در سمت در پیش گرفتن سیاست جایگزینی واردات و تقویت تولید داخلی یا توجه به بهبود آموزش و بهداشت و بازنشستگی مردم و غیره شد، همه تحت تاثیر وارد شدن روسیه در نبردی برای بقا و ایجاد جهانی چند قطبی در برابر امپراتوری مالی و امپریالیسم بود. این روند کشوری مانند روسیه را وادار کرد و بیشتر خواهد کرد که نگاه تمدنی تازه ای به جهان داشته باشد که به معنای پایان سرمایه داری در روسیه نخواهد بود، بلکه به معنای مهار و در کنترل گرفتن آن و اجازه ندادن به تبدیل شدن سود به هدف جامعه خواهد بود. وضعی که هم اکنون در چین هم دیده می شود و همه کشورهایی که وارد این مبارزه برای بقا و ایجاد جهانی چند قطبی شوند خواه و ناخواه بدینسو کشیده خواهند شد... ادامه