|
عراق میان دو سنگ آسیا ایران و امریکا دیمیتری نفدوف بنیاد فرهنگ استراتژیک ترجمه- کیوان خسروی |
|
نخست وزیر عراق، علی الزیدی، به همراه وزیر امور خارجه فواد حسین و دیگر مقامات ارشد، در تلاش برای حفظ تعادل شکننده منطقهای در بحبوحه بیثباتی فزاینده، به ایران همسایه سفر کردند. الزیدی از حمایت ایران در مبارزه با داعش تشکر کرد و تعهد بغداد به همکاری امنیتی با تهران را دوباره تأیید کرد. از جمله موارد دیگر، رهبری ایران در مورد ایجاد سازوکاری برای کار کمیته مشترک اقتصادی بحث کرد. پس از این سفر، توافقی برای تکمیل ساخت بلندمدت راهآهن بصره- شلمچه، همکاری در رسیدگی به مسائل زیستمحیطی مانند خشکسالی و تدوین یک "سند استراتژیک" با هدف گسترش همکاری در زمینههای گوناگون حاصل شد. گردش مالی تجارت دوجانبه بیش از ۱۲ میلیارد دلار در سال است و روند رو به رشدی دارد. برنامههایی برای ساخت راهآهن کرمانشاه- بغداد که خانقین عراق را به خسروی ایران متصل میکند، در دست اجرا است. اوایل تیرماه امسال، منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، با بیان اینکه تا اندازه ای۴۰ درصد از صادرات ایران به عراق از این استان غربی عبور میکند، خواستار تسریع در ساخت راهآهن شد. الزیدی علاوه بر مذاکرات اصلی با رئیس جمهور مسعود پزشکیان، در ۲۳ ژوئیه با محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس و غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه (به همراه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، قالیباف یکی از مذاکرهکنندگان اصلی ایران با کاخ سفید است) دیدار و در باره مناسبات دوجانبه و تحولات منطقهای گفتگو کرد. به گفته عراقچی، راهپیمایی سالانه شیعیان به اماکن مقدس در عراق، معروف به اربعین ، امسال با وسعت بیشتری برگزار خواهد شد که نشان دهنده اهمیت ابعاد مذهبی و زیارتی روابط ایران و عراق است. الزیدی پیش از ترک بغداد در شبکههای اجتماعی نوشت که عراق و ایران «با پیوندهای تاریخی و تمدنی، مرزها و منافع مشترک به هم پیوند خوردهاند». به گفته رسانههای محلی، سفر الزیدی به ترکیه نیز مورد بحث قرار گرفته است، اگرچه تاریخ آن هنوز مشخص نیست. ایران تقریباً یک سوم از نیازهای برق و گاز طبیعی عراق را تأمین میکند، اگرچه در سالهای اخیر به دلیل فشار تحریمها از سوی کاخ سفید، تقاضای رو به رشد در ایران و اختلافات بر سر پرداخت، عرضه بارها مختل شده است. در مارس ۲۰۲۵، دولت ترامپ مجوز سال ۲۰۱۸ برای واردات برق ایران را لغو کرده بود، در حالی که به نظر میرسد مجوز واردات سوخت ایران همچنان پابرجاست. اگرچه توافقات ایران و عراق بیشتر بر مسائل اقتصادی متمرکز بود، اما برخی از مسائل دوجانبه حل نشده، از جمله آینده گروههای مسلح تحت حمایت تهران در عراق، از دستور کار اعلام شده خارج ماند. الزیدی وعده داد که گروههای شبهنظامی طرفدار ایران در عراق را که از زمین گذاشتن سلاحهای خود خودداری میکنند، مانند کتائب حزبالله، ادغام و خلع سلاح کند. در همین حال، ایرانیها حملاتی را علیه گروههای مسلح احزاب مخالف کرد (کومله، حزب آزادی کردستان و دیگران) که در آن سوی مرز در منطقه خودمختار کردستان، به مرکزیت اربیل، مستقر شدهاند، آغاز میکنند. به گفته الزیدی، امنیت دو کشور «مشترک» است و بغداد اجازه نخواهد داد از خاکش برای حمله به ایران بهره برداری شود. در ۲۲ ژوئیه، مظهر صالح، مشاور مالی نخست وزیر عراق، گزارش داد که از زمان آغاز عملیات خشم حماسی، عراق به دلیل کاهش صادرات نفت از طریق تنگه هرمز (تقریباً ۹۰ درصد از کل صادرات ایران) بیش از ۴۰ میلیارد دلار ضرر کرده است. فاصله گرفتن علنی عراقچی از نظریه میانجیگری بغداد نیز قابل توجه است، زیرا تهران از نظر کانالهای ارتباطی با کاخ سفید کمبودی ندارد. آنطور که ترامپ اشاره کرده است، یک عملیات زمینی فرضی میتواند شامل فرود به بهانه «حفاظت» از چاهها و خطوط لوله نفت و گاز در خلیج فارس و مرز ایران باشد. او در دیدار با علی الزیدی در ۱۴ ژوئیه، بدون رد احتمال مداخله در آینده، اظهار داشت : «ایالات متحده آمریکا بر این باور است که استقرار نیروهای آمریکایی در عراق دیگر ضروری نیست ». «... ما فکر نمیکنیم که به حضور نظامی در آنجا نیاز داشته باشیم. این یک عملیات بسیار بزرگ است؛ شرکتهای نفتی اکنون وارد عراق میشوند و با آن قرارداد میبندند. ما آمادهایم تا به آنها کمک کنیم و از آنها محافظت کنیم (تأکید اضافه شده است – هیئت تحریریه)، اما فکر نمیکنیم که این کار ضروری باشد». از سوی دیگر، رهبر عراق گفت که «تمام نیروهای آمریکایی باقی مانده در عراق تا پایان سپتامبر کشور را ترک خواهند کرد». در حال حاضر، حدود ۲۰۰۰ سرباز آمریکایی در عراق باقی ماندهاند، عمدتاً در پایگاه هوایی حریر در شمال کشور، جایی که ۱۴ هواپیما و هلیکوپتر نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در نزدیکی بغداد و سلیمانیه مستقر هستند و تأسیسات پنتاگون به طور دورهای توسط نیروهای ایرانی گلولهباران میشوند (۱.) واشنگتن پیش از این رضایت بغداد را برای سرمایهگذاریهای بلندمدت عمده توسط شرکتهای آمریکایی در صنعت نفت و گاز عراق جلب کرده بود . به گفته وزیر نفت، ب. محمد، سفر الزیدی به ایالات متحده آمریکا منجر به توافقهایی با شرکتهای آمریکایی به ارزش تا ۲۰۰ میلیارد دلار شد، از جمله توافقهایی که به منظور افزایش تولید نفت در عراق انجامید (از جمله خرید پروژههای نفتی بریتیش پترولیوم وشرکت انی عراق توسط شرکتهای آمریکایی تا اواسط ژوئیه ). در هوستون، الزیدی به توافقهای اولیهای با شرکتهای شورون، شل، هانیول، بیکر هیوز، اکسون موبیل، هالیبرتون، کونوکو فیلیپس و ورنووا دست یافت. یک قرارداد واگذاری امتیاز برای میدان قرنه غربی-۲، بزرگترین میدان نفتی (و گازی) در استان بصره، که شرکت لوک اویل روسیه در اکتبر ۲۰۲۵ مجبور به ترک آن تحت تحریمها شد، با شورون امضا گردید . در مجموع، این توافقها حدود ۷۰ درصد از ذخایر نفت و گاز دست نخورده عراق و بیش از ۵۵ درصد از منابع بهرهبرداری شده آن را پوشش میدهد. نزدیک به ۹۰ درصد از درآمدهای دولت این کشور خاورمیانهای به صادرات نفت وابسته است و بودجه امسال از ۱۵۰ میلیارد دلار فراتر رفته است. عراق در حال حاضر قادر به تولید ۸/۴ تا ۹/۴ میلیون بشکه در روز است که یکی از بالاترین نرخهای تولید در جهان است. درگیری مسلحانه در خاورمیانه به دلیل محاصره خلیج فارس و تنگه هرمز، حملات بیدلیل هر دو طرف به بنادر عراق و مرز با ایران، ظرفیت ناکافی خط لوله کرکوک به بنادر سوریه، اختلافات ترانزیتی با ترکیه و سایر عوامل، منجر به کاهش حدود۵۰ درصدی تولید عراق شده است. در حالی که عراق در فوریه قبل از جنگ نزدیک به ۹۳ میلیون بشکه از طریق خلیج فارس صادر میکرد، تا آوریل ۲۰۲۶ این رقم به ۵/۱۰ میلیون بشکه کاهش یافته بود. اکنون این رقم کمی بیش از ۱۱ میلیون بشکه است. با این حال، از ماه مه، بغداد هر چه بیشتر اصرار دارد که سهمیه اوپک پلاس خود را تا ۲۵ درصد افزایش دهد: مذاکرات در ایالات متحده آمریکا نشان داده است که واشنگتن با این پیشنهاد مخالف نیست. عراق که سهم آن از منابع نفت و گاز جهان بیش از ۱۲ درصد است، همچنین یک حلقه ترانزیتی مهم است. الزیدی در طول سفر خود به ایالات متحده آمریکا، قراردادی را با شرکتهای مذکور و شرکت اکتشاف و مهندسی نفت و گاز KBR مستقر در تگزاس امضا کرد تا ظرفیت خط لوله نفت کرکوک- حدیثه به بنادر سوریه بانیاس/طرطوس را تا آغاز/میانه سال ۲۰۲۹، ۳۰ تا ۳۵ درصد افزایش دهد و یک شاخه به بندر طرابلس در شمال لبنان نیز ایجاد کند و بدین ترتیب ظرفیت این بنادر برای دریافت و ارسال نفت را افزایش دهد. تا سال ۲۰۳۲، ظرفیت اینجا ۲۰ تا ۲۵ درصد دیگر افزایش خواهد یافت، از جمله از طریق خط لوله نفت ۷۰۰ کیلومتری بصره-حدیثه. در سالهای ۲۰۲۶-۲۰۲۷، قرار است پروژهای برای یک خط لوله نفت از عراق به بندر عقبه در دریای سرخ اردن توسعه یابد( ۲). هنوز مشخص نیست که این برنامههای گسترده حتی تا حدی محقق خواهند شد. به هر حال، مقامات بغداد باید موضع ایران را در مورد مسائل امنیتی منطقهای و همکاریهای اقتصادی ذاتی آنها در نظر بگیرند. در ماه مه، عراق و پاکستان قراردادهایی را با ایران برای تأمین نفت و گاز طبیعی مایع از خلیج فارس امضا کردند که نشان دهنده توانایی تهران در کنترل ترانزیت از طریق تنگه هرمز است. یک مقام دولتی در بغداد به رویترز گفت : « عراق متحد نزدیک ایران است و هرگونه تشدید اوضاع اقتصادی در عراق به منافع اقتصادی ایران در آن کشور آسیب خواهد رساند». در این راستا ، منطقی است که فرض کنیم دولت الزیدی به هر طریق ممکن از مشارکت در ماجراجوییهای ضد ایرانی آمریکاییها و دیگر «جنگطلبان» اجتناب خواهد کرد. با این حال، بعید است که ترامپ و همراهانش این موضع را در نظر بگیرند اگر تصمیم گرفته شود تجاوز خود را علیه ایران بحساب کشورهای همسایه گسترش دهند. چند روز پیش، شرکتهای انرژی بینالمللی فعال در کردستان عراق، تولید و حمل و نقل نفت را در بحبوحه یک تشدید نظامی منطقهای دیگر متوقف کرده بودند. ---------------------------------- یادداشتها ۱) در پایان سپتامبر ۲۰۲۴، واشنگتن و بغداد در مورد خروج مرحلهای نیروهای آمریکایی باقیمانده در این کشور تا سهماهه آخر سال ۲۰۲۶ توافق کردند، اما با توجه به وضعیت کنونی پیرامون ایران، برخی ناظران معتقدند که اشغالگران خروج نهایی را به تأخیر خواهند انداخت.) ۲) نکته قابل توجه این است که شرکتهای آمریکایی و عراقی هنوز کار مشابهی را در مورد خط لوله نفتی کرکوک- قامشلی-بندر مدیترانهای جیحان با انشعابی به بندر یومورتالیک (ترکیه) پیشبینی نکردهاند. ایالات متحده آمریکا چه بسا ترجیح میدهد که ارتباط ترانزیتی عراق- سوریه- لبنان را تقویت کند).
تلگرام راه توده:
|
راه توده شماره 1010 - 26 مرداد 1405
اشتراک
گذاری:
