ترجمه- کیوان خسروی

در ۲۴ اکتبر ۱۹۲۹، رکود بزرگ آغاز شد. بحران جهان سرمایه‌داری غرب، همراه با موفقیت صنعتی‌سازی استالین، به عنوان استدلالی قانع‌کننده به نفع الگوی توسعه شوروی عمل کرد. آن روز که در تاریخ اقتصاد به عنوان «پنجشنبه سیاه» شناخته می‌شود، آغاز یک بحران جهانی یک دهه‌ای یا رکود بزرگ بود. با این حال، فروش گسترده سهامی که دیگر سودی ایجاد نمی‌کردند، از چهارشنبه ۲۳ اکتبر آغاز شده بود. در حالی که تعداد سهام فروخته شده در بورس نیویورک هرگز بیشتر از سه میلیون فراتر نرفته بود، در آن چهارشنبه سرنوشت‌ساز، دلالان تلاش کردند شش میلیون اوراق بهادار را بفروشند. با این حال، ابعاد مشکل تنها روز بعد، پنجشنبه، زمانی که فروشندگان با کاهش پیاپی بها، نزدیک به ۱۳ میلیون سهم را فروختند، آشکار شد. آنچه در پی آن آمد، شبیه یک دومینو بود. در آغاز بهای سهام سقوط کرد، سپس بانک‌ها سقوط کردند، سپس کارگران اخراج شدند و در نهایت، کسب‌وکارها به طور کامل تعطیل شدند. در سال ۱۹۳۲، از هر چهار آمریکایی، یک نفر بیکار بود، اگرچه بالاترین نرخ بیکاری در ایالات متحده آمریکا تاکنون تنها ۱۱ درصد بوده است. بحرانی که در خارج از کشور شعله ور شد، به سرعت وابستگی متقابل کل سیستم اقتصادی جهانی را آشکار کرد و با نیرویی مضاعف در اروپا طنین‌انداز شد. فروپاشی زنجیره وام دهی نمونه‌ای از چگونگی تبدیل بحران به گلوله برفی است. نیاز به یادآوری است که آمریکا پیش از این در طول جنگ جهانی اول، جایگاه یک طلبکار جهانی را به خود اختصاص داده بود و وام‌های قابل توجهی به متحدان خود، بریتانیای کبیر و فرانسه، ارائه می‌داد. در طول دهه 1920، بریتانیا و فرانسه وظیفه‌شناسانه بدهی‌های خود را با غرامت‌هایی از آلمان شکست‌خورده بازپرداخت کردند. در همین حال، آلمانی‌ها که قادر به پرداخت به موقع غرامت‌های بعدی خود نبودند، دوباره از بانکداران ایالات متحده آمریکا پول قرض گرفتند.

اما در سال ۱۹۳۰، زمانی که بانک‌های آمریکایی سقوط کردند، آلمانی‌ها وام بعدی خود را از دست دادند و قادر به بازپرداخت به موقع به کشورهای متفق نبودند. بریتانیا و فرانسه، به دلیل تأخیر در پرداخت غرامت‌ها، قادر به بازپرداخت وام‌های جنگی شریک فراآتلانتیکی خود نبودند. در نتیجه، بحران در سیستم بانکی آمریکا باز بدتر شد و «گلوله برفی مسائل و مشکلات» در یک مسیر همیشگی حرکت کرد. مارپیچ بحران بیش از پیش تنگ‌تر شد. در حالی که اقتصاد فرانسه و بریتانیای کبیر تا سال ۱۹۳۳ حدود یک چهارم کوچک شده بود، اقتصاد ایالات متحده آمریکا تقریباً یک سوم و اقتصاد آلمان دو پنجم کاهش یافته بود. تنها نقطه امن و واحه رشد در میان اقیانوس خروشان رکود، اتحاد جماهیر شوروی بود که در طول دو برنامه پنج ساله اول گام‌های باورنکردنی برداشته بود. به عنوان مثال، تولید زغال سنگ، آهن و فولاد در اتحاد جماهیر شوروی بین سال‌های ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۷ تقریباً سه برابر شد، در حالی که تولید ماشین‌آلات تا حد زیادی افزایش یافت. رهبری شوروی به طور مؤثر از شکست‌های رقبای خود برای مقابله با چالش‌های ملی و حتی جهانی بهره‌برداری کرد. کارشناسان آمریکایی و اروپایی که شغل خود را از دست داده بودند، مشتاقانه در صنعتی شدن اتحاد جماهیر شوروی شرکت کردند، در حالی که صاحبان شرکت‌های غربی، که بازارهای خود را از دست داده بودند، تمایل خود را برای فروش تجهیزات و فناوری به شرکای شوروی خود با نصف قیمت ابراز کردند. شمار کل کارشناسان خارجی که در طول برنامه‌های پنج ساله نخست در پروژه‌های ساختمانی کار می‌کردند، به ده‌ها هزار نفر می‌رسید و یک شرکت تعاونی کارگری در صنعت پوشاک آمریکایی (با بیش از ۱۲۰ کارگر) کاملاً به مسکو نقل مکان کرد.

طراحان شرکت آلبرت کان، کارخانه‌های تراکتور خارکف و چلیابینسک را طراحی کردند، مهندسان فورد کارخانه‌های خودروسازی شوروی" آزلک" و "گاز" بزرگترین گروه خودروسازی روسیه آینده را ساختند و هیو کوپر طرح‌های نیروگاه برق آبی دنیپر را خلق کرد. بحران جهان سرمایه‌داری غرب، همراه با موفقیت صنعتی‌سازی استالین، به عنوان استدلالی قانع‌کننده به نفع الگوی توسعه شوروی عمل کرد. مقایسه این دو سیستم در آغاز دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، رهبری جهانی چند صد ساله غرب را به چالش کشید، اقتدار اتحاد جماهیر شوروی را بالا برد و پایه‌های جهان دو قطبی آینده را که تا دهه آخر سده بیست ادامه داشت، بنا نهاد. اقتصاددانان از مکاتب فکری گوناگون هنوز در باره علت اصلی رکود بزرگ بحث می‌کنند: تولید بیش از حد، مشخصه سرمایه‌داری؟ تورم بیش از حد حباب بازار سهام؟ استاندارد بیش از حد محدودکننده طلا؟ حتی تلاش‌هایی برای توجیه رئیس‌جمهور هوور، که رهبری بحران را بر عهده داشت (با این ادعا که تقصیر او نبود، اما او هر کاری از دستش بر می‌آمد برای غلبه بر آن انجام داد) و انداختن تقصیر به گردن رئیس‌جمهور روزولت (گفته می‌شود که طرح نیو دیل او بهبود اقتصادی را برای چندین سال به تأخیر انداخت). اما علل هرچه که باشند، پیامد آن روشن است: پس از بحران جهانی 1929-1939، جهان سرمایه‌داری تکنیک‌های زیادی را از مخالفان خود قرض گرفت. نقش دولت در مدیریت اقتصادی به طرز چشمگیری افزایش یافت. به ویژه، در حالی که در سال ۱۹۲۸ تنها ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور از طریق بودجه فدرال ایالات متحده آمریکا به مصرف می رسید، تا سال ۱۹۴۶ این سهم به ۳۰ درصد افزایش یافت و از آن زمان تاکنون هرگز به زیر ۱۸-۲۰ درصد نرسیده است. حجم کمک‌های اجتماعی دولتی نیز به طور قابل توجهی افزایش یافت. بازار آزاد و بدون نظارت که پیش از رکود بزرگ حاکم بود، با یک بازار اجتماعی مدیریت‌شده جایگزین شد که در برخی کشورهای تکامل یافته به نوعی سوسیالیسم بازار تبدیل شد.

https://russtrat.ru/russkiy-geopoliticheskiy-kod/1792782192-13469

تلگرام راه توده:

https://telegram.me/rahetudeh

        پیج فیسبوک راه توده