راه توده                                                                                                                                                          بازگشت

 

 

اصلاحات دهه ۷۰

یک جنبش اجتماعی

برای تحولات بود!

سيامك زند- عضو شورای سردبیری راه توده

    

جامعه ایران در سالهای منتهی به انتخابات ۱۳۷۶ با عبور از جنگ و خستگی از آن، وارد یک دوره گذر و بازسازی شده بود، زیرساختها گسترش یافته بود اما تورم و مشکلات معیشتی باعث ایجاد احساس نابرابری و گسترش نارضایتی شده بود. بیت رهبری در حال قوام و شکل‌گیری بعنوان استوانه اصلی قدرت بود و برای جبران هویت مرجعیت دینی، آیت الله خامنه ای در حال ایجاد نهادهای متعدد دینی و فرهنگی و اداری خود بود. جمعیت جوان و تحصیل کرده افزایش یافته بود و سبک نوینی از مصرف و برجسته شدن ثروت در جامعه بروز یافته بود. جنگ قدرت در اوج خود بود و مجلس چهارم بریاست ‌‌ناطق نوری بارها با فشار و استیضاح عرصه را بر دولت رفسنجانی تنگ کرده بود. علاوه بر سه وزیر مشورتی با رهبر ( دفاع- اطلاعات - امورخارجه) رفسنجانی مجبور شده بود وزارت ارشاد را از خاتمی و سپس لاریجانی به میرسلیم واگذارد. او در دولت دوم خود خانه تکانی اساسی کرده بود و شش وزارتخانه را تغییر داده بود ولی بارها با استیضاح وزرایش مواجه شد و در آخرین حمله جناح راست به دولت او عبدالله نوری از جناح چپ نیز حذف شد تا مقدمات حذف کامل چپ ها فراهم شود. نیروهای چپ که در حاکمیت بسیار محدود شده بودند در حال سازماندهی مجدد بودند. سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی باحضور بهزاد نبوی شروع به فعالیت رسانه ای کرده بود. تکنوکراتها که مجریان اساسی طرحهای اقتصادی رفسنجانی از تعدیل گرفته تا انطباق اقتصاد ایران بر پایه اصول صندوق بین المللی پول و ‌دیگر کانونهای اقتصادی غرب بودند با انشعاب از بازاریان سنتی، حزب کارگزان سازندگی را بنا نهادند تا آماده حضور در انتخابات شوند. در جهان با فروپاشی اتحاد شوروی، امپریالیسم امریکا در حال اعمال قدرت بعنوان یک قدرت یک جانبه بود و عرصه بر نیروهای حامی سوسیالیسم بشدت تنگ شده بود.

راه توده بارها سیاست های تعدیل اقتصادی رفسنجانی را مخرب و علیه توده های کم‌ درآمد اعلام کرده بود. در شهریور ۱۳۷۵ راه توده در سرمقاله شماره ۵۱ خود تحت عنوان «مردم به تحولات رای میدهند» نوشت:

«جمهوری اسلامی در تدارک دو انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس اسلامی و ریاست جمهوری است. ارتجاع، سرمایه‌داری وابسته تجاری، آن بخش از حکومت که همچنان بر حفظ و گسترش قدرت خود برای اجرای فرامین دو کانون صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی پافشاری می‌کند، با انواع حیله‌ها و استفاده از هر وسیله (از جمله باورهای مذهبی مردم) تلاش می‌کند، این قدرت را با همین هدف، بصورت مطلق‌العنان در اختیار بگیرد. »

راه توده نه تنها جنبشی که در جامعه ایجاد شده بود را علیه سیاستهای تعدیل میدانست بلکه با پشتیبانی از طیف چپ در جمهوری اسلامی تلاش کرد تا میرحسین موسوی را بعنوان کاندیدای اولیه ریاست جمهوری مطرح کند. (راه توده همان شماره)

در این شرایط اقتصادی اجتماعی بود که جنبش اصلاحات متولد شد. جرقه های این جنبش در سالهای ۱۳۷۱ و ۱۳۷۳ زده شده بود و نارضایتی عمومی از وضعیت مدیریت اقتصادی دولت سازندگی یکی از پایه های عینی این جنبش بود، بنحوی که هاشمی رفسنجانی را مجبور کرد تا در برابر اعتراضات عقب نشینی کند و برنامه های تعدیل اقتصادی شامل آزادسازی قیمت ها و  تغییر نظام ارزی را به تعویق اندازد.

 راه توده از یک جنبش اصلاح طلبی حمایت کرد که تبلور نیازهای جامعه بود و از یک فرصت تاریخی که جنگ قدرت بخشی از آن بود برای بروز خواسته های مردم حداکثر را استفاده کرد. 

راه توده از جنگ قدرت درون حاکمیت بخوبی آگاه بود و توازن قوا درون حاکمیت را علیه نیروهای مردمی میدانست و سعی داشت با استفاده از این فرصت اجتماعی وزنه مردم درون حاکمیت علیه سیاست های تعدیل را افزایش دهد. راه توده پس از اعلام کاندیداهای ریاست جمهوری اولین شاخص ناطق نوری را سرعت بخشیدن به خصوصی سازی، افزایش واردات علیه تولید اعلام کرد (راه توده شماره ۵۹ اردیبهشت ۱۳۷۶) و خاتمی را بعنوان حامی تولید و مبارزه با فقر معرفی کرد.

حضور بیست و چند میلیونی در آن مقطع که یک رکورد تاریخی در ایران و بلکه در جهان بود، دنیا را شگفت زده کرد. بنحوی که از فردای پیروزی خاتمی همه معادلات داخلی و خارجی اعم از معادلات قدرت و تناسبات اجتماعی و همچنین رویکردهای جهانی نسبت به ایران را تغییر داد. این جنبش به هیچوجه برعلیه ولایت فقیه نبود بلکه در اعماقش بر ضد سیاست های اقتصادی رفسنجانی بود.

صف بندیهای درون حکومت بسرعت تغییر کرد و جناح متحد ارتجاع و بازار سعی کرد از نهادهای دینی از جمله ولایت فقیه که نقشی موازنه‌گر در قدرت داشت را برای مشروعیت بخشی به حضور خود در حاکمیت پس از انتخابات استفاده کنند و در این راه موفق شدند دولت خاتمی را با چالشهای متعددی روبرو کنند.

واقعیت این است که جنبش اعتراضی مردم با همه موانع و حذفیات و شکستهای مقطعی به دستاوردهای بزرگی رسید که حضور دولت اصلاحات در قدرت یکی از آنها بود. رشد اقتصادی با ثبات چند ساله، رشد بهداشت و درمان، ثبات ارز، آزادیهای اجتماعی، رشد چاپ کتاب و نشریات، حتی رشد در ازدواج و بنیانهای خانوادگی و کم شدن آمار مرگ و میر کودکان توانست آمار کم نظیری خلق کند. به جرات میتوان گفت اگر آن تحولات رخ نمیداد  جمهوری اسلامی بسمت انجماد و سقوط پیش میرفت.

اگر امروز بخواهیم با تکیه بر اسامی و صفت هایی چون اصلاح طلب و محدود کردن یک روند تاریخی به چند چهره مشخص، گذشته را بر اساس مواضع کنونی آن افراد داوری کنیم، به نتیجه‌ای غیرواقع‌ بینانه می‌رسیم. چنین روشی، تعارض‌های طبقاتی و مطالبات اجتماعی آن دوره را در نظر نمیگیرد و تحلیل سیاسی را به گزارش اختلاف میان چند شخصیت سیاسی تقلیل می‌دهد.

جایگاه ولایت فقیه نیز در دوره‌های مختلف یکسان نبوده است. باید دقت کرد در چه مقطعی چه نیروهایی پیرامون این جایگاه گرد آمده‌اند، چه منافعی داشته‌اند و چگونه از اختیارات و اعتبار آن استفاده کرده‌اند. جنبش اصلاح‌طلبی در مخالفت با شخص رهبر نبود اگر چه گروههایی میخواستند برای ماندن در قدرت چنین القا کنند ولی این جنبش مجموعه‌ای از خواسته‌های مردم از تغییر ریل اقتصادی تا آزادی‌های سیاسی و اجتماعی را بازتاب می‌داد.

همه نیروهای حاضر در جنبش منافع و برنامه یکسانی نداشتند بلکه دارای طیفی وسیعی از حسین مرعشی که حالا از بزرگترین الیگارش های کشور است را شامل میشد تا بهزاد نبوی که خمیده‌ترین قامت سیاسی در کشور را دارد. این تفاوت‌ها میتواند موضوع بررسی باشد نه خط بطلان کشیدن بر جنبش عظیم مردم ایران در آن دوره که در ذات خود برای اصلاح حکمرانی و جلوگیری از انجماد جمهوری اسلامی بود.

بنابراین، برای داوری درباره آن دوره نمیتوان یک شبه و با سوار شدن بر هیجان های رسانه ای تحلیلی بر پایه شرایط امروز برای آن دوره آفرید بدون اینکه نیازها و مطالبات خاص آن دوره را بررسی کرد. بدون اینکه جنگ قدرت و تناسب قوا درون حاکمیت را ارزیابی کرد. بدون اینکه محدودیت های اجتماعی و آزادی های سیاسی را واکاوی کرد و در پایان بدون اینکه تفاوت بنیادین شرایط جهانی خاص آن دوره را در نظر گرفت.

 

تلگرام راه توده:

https://telegram.me/rahetudeh

 

 

 

        پیج فیسبوک راه توده

 

 

 

                        راه توده شماره 1023  - 27 آبان 1405                                اشتراک گذاری:

بازگشت